Recensie, geschreven door Karel Wasch, over de bundel

Iets dat op een route leek en een kaart van die andere wereld

gedichten van

Alja Spaan

Alja Spaan (Sint Pancras 1957) is al van jongs af aan bezig met het maken en het verspreiden van poëzie. Ze is verbonden aan Meander een digitaal initiatief met een heuse prijsvraag, ze organiseert Reuring een aantal optredens in de Alkenaer een theatertje in Alkmaar en heeft heeft haar eigen site. Daarnaast zijn al veel bundels van haar verschenen…

In haar ogen

Vrede is er de volgende ochtend, de handen geschud, de tekst
langzaam herhalend, uitgeschreven op het papier,

tussen de dampende jassen door naar de uitgang, dansend op
de komma’s, misschien wat eten onderweg. Vrede

is iets van loslaten, de lief laten gaan, genoeg hebben aan
de herinnering, een dekentje op de bank, bijna niet

vooruitkomen in een klein bootje terwijl hij nog altijd stuurt,
boodschappen doen in de kleinste supermarkt, een

caissière met een kussentje achter haar rug. Vrede is het grapje
met een vriendinnetje, ik zie ik zie wat jij ook ziet,

een pijl in een cirkel, een droom waarin je je kinderen achter
elkaar in een bedje legt en je je moeder tegenkomt,

ach jij, zegt ze, en stopt haar zakdoekje tussen jouw borsten,
vat toch geen kou, nee zeggen, nee mamma, jij ook niet.

Het knappe van dit vers - typisch Alja Spaan - is dat minuscule details worden belicht en een rol gaan spelen.  Maar vrede is iets loslaten met andere woorden: dichteres heeft er geen moeite mee.
Bijvoorbeeld: De caissière met een kussentje achter haar rug. Ja, anders kan ze niet de hele dag daar zitten, valt het ons op? 
De dichter komt haar moeder tegen omdat zij als moeder nu hetzelfde doet, als haar moeder destijds deed.
In de laatste zin is ze even moeder en kind tegelijk. Tijd staat stil, keert terug in dezelfde gedaante als destijds maar de vrouw heeft nu een andere rol.

Materiaal

Ik overweeg een jurkje, blauw met rode bloemen
aan de zijkant zoals ik

een zomer overweeg, lome avonden onder hangend
fruit, de stoelen buiten getild,

de geluiden uit de tuinen hierachter steeds stiller,
zoals ik.

Dan rust mijn vader van het werken op het land,
het hooi op schoven

en mijn mamma wringt de bessen tot de theedoeken
kleuren, zoiets.

Ik zou wit moeten dragen zoals mijn huid en daar
niet moeten blijven zitten.

Dat het jurkje blauw met rode bloemen aan de zijkant is, hoeft niet bijzonder te zijn.
Wat het opmerkelijk maakt is, dat er dan staat: zoals ik.
Even puzzelen… Wat is dat? Zijn zoals blauw met rode bloemen? Ik laat het aan de lezer over om dat te ontraadselen.
De geluiden uit de tuin zijn steeds stiller en dat is de dichteres ook nog eens.
De vader rust van werk op het land en moeder wringt bessen tot sap, wat natuurlijk de theedoek kleurt.
Ze verzucht dat ze wit zou moeten dragen en dan verdwijnen de kleuren en zijn we stil, thuis in het nu.
Een reisje in de tijd.

Het gewicht van de wereld

Zoals je tegen een kind zegt: er is niets
om bang voor te zijn terwijl je alleen maar
angstaanjagende

dingen ziet, zoals je tegen je mamma zegt:
geen zorgen terwijl de bovenste kant van
het boeket, onthoofd, zegt zij

een Bijbelse tekst vertoont en ook wel de
inname van een ander volk aankondigt
terwijl je alleen maar

een taartje met haar deelt, zoals je daar
zit en de kruimels wegveegt en haar hand
rustig houdt, het gordijn wiegend

als de spookjes voor de kinderramen vroeger,
zoals je dan in alle onverstaanbaarheid haar
hoort zeggen

dat het leven niet was zoals zij zich voorstelde,
dan is er van geruststelling geen sprake noch
van geloof,

zeker niet van mamma’s, alleen maar bange
kinderen die schuilen bij elkaar en hun halsjes
aanbieden

Een gedicht dat zich niet snel laat ontraadselen, maar het gaat eigenlijk over angst. De angst voor beelden zoals het onthoofden van  een boeket. Maar de moeder deelt met de dochter alleen maar een taartje en zij de dochter het gordijn stilhoudt. Ze wil de moeder rustig maken. Tegelijkertijd wordt de wereld geteisterd door oorlog in de vorm van de inname van een ander volk.
En de moeder stelt vast dat het leven niet is geworden, zoals zij zich had voorgesteld.
De moeders kennen geen echte rust en de kindjes bieden hun halsjes aan. Een ambigu beeld.
Willen ze gestreeld en gerustgesteld worden, of lijkt het of ze onthoofd zullen worden.

ISBN 9789464757903 | Soft Cover | 56 pagina’s | Uitgeverij Uitgeverij P | november 2025

© Karel Wasch, 23 januari 2026

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER